W ostatnich miesiącach Ministerstwo Finansów i Gospodarki (MFiG) oraz Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) wyraźnie zintensyfikowały działania ukierunkowane na walkę z agresywną optymalizacją podatkową, szczególnie w zakresie cen transferowych (TP) i podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Wprowadzona strategia przewiduje nie tylko wzrost liczby kontroli, ale też głębokie zmiany jakościowe – lepsze narzędzia analityczne, wyspecjalizowane kadry i konkretne efekty budżetowe.
Dla przedsiębiorców oznacza to jedno: zwiększone ryzyko kontroli i konieczność starannego przestrzegania obowiązków dokumentacyjnych oraz weryfikacji istniejących struktur transakcyjnych.
Nowe podejście – jakość zamiast ilości
Zgodnie z zapowiedziami ministra Andrzeja Domańskiego oraz szefa KAS Marcina Łobody, organy skarbowe przechodzą na model kontroli skoncentrowanej na efektach finansowych, a nie liczbie spraw. To oznacza, że większy nacisk będzie kładziony na sprawy, w których skala potencjalnych nadużyć jest znaczna, a nie na masowe kontrole rutynowe.
W 2024 roku wartość tzw. doszacowanego dochodu – czyli kwoty, o którą podmioty próbowały zaniżyć podstawę opodatkowania przy użyciu cen transferowych – wzrosła niemal dwukrotnie względem roku 2023. Co więcej, tylko w pierwszej połowie 2025 roku ta wartość była już o 30% wyższa niż w całym 2023 r. To jednoznacznie potwierdza rosnącą skuteczność i intensywność działań KAS w tym obszarze.
Centrum Kompetencyjne w Krakowie – nowy ośrodek walki z TP
Jednym z filarów nowej strategii jest utworzenie Centrum Kompetencyjnego ds. agresywnego planowania podatkowego z wykorzystaniem cen transferowych, które będzie funkcjonowało przy Urzędzie Celno-Skarbowym w Krakowie. Celem tej jednostki będzie konsolidacja wiedzy, kompetencji i technologii związanych z kontrolą TP oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań do wykrywania nadużyć.
Działalność Centrum opierać się będzie na pięciu filarach:
- Kontrola i działania operacyjne – z zastosowaniem nowoczesnych narzędzi analitycznych i współpracy międzynarodowej.
- Analiza i technologia – wykorzystanie danych z JPK_CIT oraz KSeF do typowania podmiotów do kontroli.
- Koordynacja i wsparcie eksperckie – skupienie najlepszych specjalistów w jednym miejscu.
- Dialog z biznesem i środowiskiem naukowym – konsultacje i wymiana wiedzy.
- Współpraca z administracjami innych państw – adaptacja dobrych praktyk z krajów o wysokiej skuteczności kontroli podatkowej.
Nowe przepisy i raport do końca 2025 roku
Równolegle z działaniami kontrolnymi, powołany został specjalny Zespół Zadaniowy ds. CIT i TP, którego celem jest przygotowanie do końca października 2025 r. obszernego raportu zawierającego:
- ocenę konkurencyjności polskiego systemu CIT,
- analizę schematów stosowanych przez międzynarodowe grupy kapitałowe,
- propozycje legislacyjne utrudniające transfer zysków poza Polskę.
Już dziś wiadomo, że priorytetem będzie ograniczenie luk prawnych umożliwiających agresywną optymalizację oraz poprawa efektywności egzekucji przepisów.
Co będzie szczególnie kontrolowane?
Choć ceny transferowe od lat są pod lupą fiskusa, to obecnie ich znaczenie rośnie jak nigdy wcześniej. Organy zapowiadają, że w najbliższym czasie szczególnie skrupulatnie będą analizowane:
- transakcje z udziałem podmiotów osiągających straty (zwłaszcza o ograniczonym profilu funkcjonalnym),
- restrukturyzacje wewnątrzgrupowe,
- usługi niematerialne (np. doradcze, zarządcze, marketingowe),
- transakcje finansowe (pożyczki, cash pooling, gwarancje),
- udostępnianie lub przenoszenie WNiP, w tym znaków towarowych i know-how.
Firmy, które bagatelizują obowiązki dokumentacyjne w tych obszarach, narażają się na realne ryzyko doszacowania dochodu i sankcji.
Technologie i dane na usługach fiskusa
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że KAS coraz sprawniej wykorzystuje dane pochodzące z plików JPK oraz Krajowego Systemu e-Faktur. Dane te umożliwiają tworzenie profili ryzyka, porównywanie rentowności w ramach grup kapitałowych czy wykrywanie nietypowych przepływów finansowych.
Można spodziewać się, że już wkrótce narzędzia analityczne staną się podstawowym sposobem typowania podmiotów do kontroli, co znacząco ograniczy element losowości i zwiększy precyzję działania fiskusa.
Wnioski dla przedsiębiorców
Zwiększone kontrole w obszarze TP i CIT to nie tylko chwilowa kampania, ale stały kierunek działania polskich organów podatkowych. W związku z tym, każda firma realizująca transakcje z podmiotami powiązanymi powinna podjąć odpowiednie działania:
- dokonać aktualizacji dokumentacji cen transferowych (TPR, lokalna dokumentacja),
- przeprowadzić audyt zgodności (TP compliance) – w tym obszarów często pomijanych, jak np. usługi niematerialne czy cash pooling,
- przeanalizować rentowność i strukturę grupy w kontekście możliwego doszacowania dochodu,
- zidentyfikować obszary ryzyka na podstawie aktualnych praktyk kontrolnych.
Warto również pamiętać, że kontrola podatkowa to nie tylko obowiązek dokumentacyjny, ale także konieczność obrony przyjętych metod ustalania cen – również na poziomie ekonomicznej substancji i funkcji pełnionych przez strony transakcji.