3 kwietnia 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok, który ma potencjalnie przełomowe znaczenie dla polskiego systemu VAT. W sprawie C‑213/24 Trybunał orzekł, że małżonkowie dokonujący sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością majątkową powinni być traktowani jako jeden podatnik VAT. To rozstrzygnięcie uderza w dotychczasową praktykę organów podatkowych, która zmuszała małżonków do osobnych rozliczeń. Wyrok ten nie tylko budzi ważne pytania praktyczne, ale może wymusić legislacyjne zmiany w ustawie o VAT i informatycznych systemach fiskusa.
Tło sprawy: wspólna sprzedaż, ale podwójny VAT?
Sprawa dotyczyła małżonków, którzy otrzymali w darowiźnie gospodarstwo rolne i po latach zdecydowali się na jego sprzedaż. Zanim do niej doszło, zawarli umowę ze spółką, która – jako pełnomocnik – miała zająć się odrolnieniem, podziałem działek, uzbrojeniem terenu, reklamą i obsługą prawną transakcji. Sprzedaż odbywała się stopniowo, w latach 2017–2021. Fiskus uznał, że charakter działań małżonków (a raczej ich pełnomocnika) wskazuje na działalność gospodarczą, a więc powinni oni zostać objęci VAT – każdy z osobna, jako oddzielny podatnik.
Małżonkowie odwołali się od tej decyzji, a sprawa trafiła ostatecznie do WSA we Wrocławiu, który wystąpił z pytaniem prejudycjalnym do TSUE.
Sedno orzeczenia: wspólność majątkowa to jeden podatnik
TSUE potwierdził, że:
- Osoba fizyczna, która podejmuje działania zmierzające do zwiększenia wartości gruntu przed sprzedażą, nawet za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, może zostać uznana za podatnika VAT.
- W przypadku małżonków pozostających we wspólności majątkowej, należy ich traktować jako jednego podatnika VAT, ponieważ działają wspólnie jako współwłaściciele bez oznaczenia udziałów.
To drugie stwierdzenie ma szczególne znaczenie w polskim kontekście, gdzie ustawa o VAT nie zawiera żadnych przepisów dotyczących małżonków. Dotąd urzędy skarbowe stosowały różną praktykę – część wymagała osobnych rejestracji, inne zgadzały się, by tylko jeden z małżonków rozliczył całość transakcji.
Konsekwencje wyroku – dla podatników i ustawodawcy
Orzeczenie TSUE rodzi poważne skutki praktyczne:
1. Potrzeba zmiany przepisów
Obecnie brak jest podstawy prawnej, która umożliwiałaby małżonkom wspólną rejestrację jako podatnik VAT. Ustawa nie przewiduje nadania wspólnego numeru NIP ani złożenia wspólnej deklaracji. Zmiana orzecznictwa na poziomie unijnym będzie wymagała nowelizacji ustawy o VAT oraz dostosowania systemów informatycznych Krajowej Administracji Skarbowej.
2. Ułatwienia dla małżonków
W przyszłości małżonkowie sprzedający nieruchomość będą mogli działać wspólnie – jako jeden podatnik – co uprości procedurę rejestracji, fakturowania, składania plików JPK i rozliczeń VAT.
3. Nowa interpretacja „działalności gospodarczej”
Wyrok umacnia dotychczasowe podejście fiskusa, zgodnie z którym zlecenie działań profesjonalnych przed sprzedażą (np. odrolnienie, podział gruntu) może być równoznaczne z prowadzeniem działalności gospodarczej, nawet jeśli sam właściciel nie działa aktywnie.
Sprzedaż nieruchomości a ryzyko podatkowe – co warto wiedzieć
Dla wielu właścicieli gruntów, szczególnie tych otrzymanych w spadku czy darowiźnie, rozstrzygnięcie TSUE to sygnał ostrzegawczy. Zlecenie przygotowania nieruchomości do sprzedaży może automatycznie uczynić ich podatnikami VAT – niezależnie od intencji.
Co dalej? Czekamy na ruch Ministerstwa Finansów
Choć wyrok TSUE ma charakter wiążący, jego skutki w praktyce będą zależne od reakcji polskiego ustawodawcy. Konieczna będzie zmiana przepisów, a być może także wydanie interpretacji ogólnej. Otwartą kwestią pozostaje również to, czy wyrok znajdzie zastosowanie do rozliczeń z lat poprzednich – dotąd praktyką resortu finansów było stosowanie wyroków TSUE wyłącznie na przyszłość.
Podsumowanie: ważna ochrona dla małżonków, ale też nowe ryzyka
Wyrok TSUE z 3 kwietnia 2025 r. to z jednej strony ułatwienie dla małżonków działających w ramach wspólności majątkowej – mogą oni być traktowani jako jeden podatnik VAT. Z drugiej jednak strony, to wzmocnienie linii orzeczniczej fiskusa, zgodnie z którą profesjonalne przygotowanie nieruchomości może skutkować opodatkowaniem sprzedaży jako działalności gospodarczej.