Czynności sprawdzające a kontrola podatkowa

Czynności sprawdzające a kontrola podatkowa

Organy podatkowe dysponują różnymi instrumentami umożliwiającymi weryfikację poprawności dokumentacji przedsiębiorców. Wśród nich można wskazać czynności sprawdzające oraz kontrolę podatkową. Obie formy działań obwarowane są określonymi przepisami, a część z nich nie musi zostać poprzedzona zawiadomieniem podatnika.

Czynności sprawdzające

Czynności sprawdzające zostały opisane w art. 272 Ordynacji podatkowej i obejmują przede wszystkim weryfikację dokumentacji i należności z punktu widzenia formalnego. Każdy z nich dotyczy innej sytuacji i odmiennego zakresu. Co więcej, podatnik może zostać sprawdzony przez fiskusa w wyniku działań podjętych w stosunku do jego kontrahenta. Czynności sprawdzające nie są przepisowo ograniczone w czasie, a także nie muszą zostać zapowiedziane z wyprzedzeniem.

Pierwsze ze wskazanych czynności sprawdzających stanowią komunikację pomiędzy przedsiębiorcą a urzędem skarbowym, której efektem w przypadku stwierdzenia ewentualnych uchybień ze strony podatnika jest możliwość złożenia korekty i uregulowania powstałych zobowiązań. Organ podatkowy weryfikuje terminowość składania deklaracji i zapłaty podatku, a także analizuje dokumenty pod względem formalnym. W przypadku nieterminowego złożenia deklaracji lub dokonania zapłaty może żądać wyjaśnień, a także wezwać do złożenia korekty lub samodzielnie skorygować przesłane dokumenty.

Ponadto w ramach czynności sprawdzających fiskus może weryfikować firmę podczas rejestracji podatkowej oraz w odniesieniu do zgłoszenia rejestracyjnego uproszczonego w akcyzie. Niekiedy ustala w ten sposób podstawę opodatkowania z tytułu przychodów bez pokrycia.

Najbardziej kontrowersyjne są czynności sprawdzające prowadzone w celu pozyskania materiału dowodowego. W ich efekcie organy podatkowe nie rozpoczynają procedury kontrolnej, uzyskując jednocześnie dostęp do danych, które są istotne z punktu widzenia prowadzonego postępowania. Wielokrotnie podatnicy zobowiązani są jednak do udostępniania dokumentacji analizowanej standardowo podczas kontroli podatkowej.

Kontrola podatkowa

Kontrola podatkowa to sformalizowany proces, który przebiega w ściśle określonym czasie i zakończony jest sporządzeniem przez organ protokołu z  kontroli. W ramach prowadzonych działań fiskus weryfikuje nie tylko aspekty formalne, ale także merytoryczne dokumentacji. Sprawdzane mogą być m.in.: faktury i dokumenty z kas fiskalnych, umowy, księgi przychodów i rozchodów, księgi handlowe, deklaracje, pliki JPK, bilans itd.

Kontrola podatkowa – zawiadomienie i czas trwania

Co do zasady firma powinna otrzymać informację o planowanym wszczęciu kontroli minimum 7 dni wcześniej, a rozpoczęcie działań nie powinno nastąpić po upływie 30 dni od dnia zawiadomienia. Przedsiębiorca w zawiadomieniu powinien zostać poinformowany o zakresie prowadzonej kontroli. Natomiast w dniu rozpoczęcia działań kontroler powinien okazać upoważnienie do ich przeprowadzenia.

Jednakże przepisy przewidują wyjątki od wskazanej powyżej reguły. W określonych sytuacjach organ będzie mógł podjąć działania kontrolne bez uprzedniego zawiadomienia, podając jednocześnie uzasadnienie takiej decyzji.

Czas trwania kontroli uzależniony jest od wielkości firmy i wynosi on:

  • u mikroprzedsiębiorców maksymalnie 12 dni roboczych;
  • u małych przedsiębiorców maksymalnie 18 dni roboczych;
  • u średnich przedsiębiorców do 24 dni roboczych;
  • u pozostałych do 48 dni roboczych.

Zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2018 r. (sygn. akt II FSK 385/18) do powyższych dni nie wlicza się czasu spędzonego przez kontrolerów w siedzibie organu na dokonanie analiz lub przygotowanie protokołu. W zakres wliczone są jedynie dni, które kontrolerzy spędzili w siedzibie przedsiębiorcy.

Podkreślić należy, że wskazane terminy należy traktować jako nierozerwalne ramy, wyznaczające początek i koniec działań. Oznacza to, że fiskus nie może rozbić wskazanych powyżej dni roboczych na cały rok, przebywając u podatnika przez kilka dni w miesiącu. Dla małego przedsiębiorcy oznacza to, że od rozpoczęcia działań do otrzymania od organu protokołu z kontroli nie może minąć więcej niż 18 dni roboczych. Takie stanowisko zostało zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 lutego 2020 r. (sygn. akt I FSK 2243/19).

Kontrola podatkowa – protokół

Zgodnie z przepisami koniec kontroli wyznacza dzień  doręczenia podatnikowi protokołu, co zostało podkreślone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2020 r. (sygn. akt I FSK 2243/19). Protokół zawiera:

  • dane kontrolowanego;
  • dane osób kontrolujących;
  • informacje o przedmiocie i zakresie kontroli;
  • informacje o miejscu i czasie przeprowadzenia kontroli;
  • opis ustaleń;
  • dokumentację dotyczącą przeprowadzonych dowodów;
  • ocenę prawną sprawy w zakresie przedmiotu kontroli;
  • pouczenie o prawie do złożenia zastrzeżeń lub wyjaśnień;
  • pouczenie o prawie do złożenia korekty deklaracji;
  • informację o obowiązku zawiadomienia organu podatkowego o każdej zmianie adresu dokonanej przez podatnika w ciągu 6 miesięcy od dnia zakończenia kontroli podatkowej, w przypadku gdy w jej wyniku ujawniono nieprawidłowości, a także pouczenie o skutkach niedopełnienia tego obowiązku;
  • załączniki z protokołami przesłuchań świadków i opiniami biegłych;
  • ustalenia dotyczące badania ksiąg.

Organ podatkowy sporządza protokół w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, a jeden z nich dostarcza przedsiębiorcy. Jeżeli ten ma zastrzeżenia do przesłanego dokumentu, to informuje o tym fiskusa w ciągu 14 dni od jego doręczenia. Organ kontrolujący musi rozpatrzyć powyższe zastrzeżenia w terminie 14 dni od ich otrzymania i zawiadomić podatnika, podając uzasadnienie swojej decyzji.

Podsumowanie

Zarówno kontrola jak i czynności sprawdzające to stresujący moment dla firmy. Wielokrotnie potrzeba wypełnienia oczekiwań kontrolerów wymusza reorganizację pracy przedsiębiorstwa, a przesłuchania pracowników mogą wpływać negatywnie na ich efektywność. Z tego powodu warto przygotować się na potencjalne działania kontrolne lub czynności sprawdzające zanim organy podatkowe podejmą decyzję o ich wszczęciu. Odpowiednie przeszkolenie pracowników, a także zaplanowanie działań w przypadku potencjalnej kontroli pomogą zminimalizować stres i poprawić efektywność funkcjonowania przedsiębiorstwa w trakcie procesu kontrolnego. Świadomość praw umożliwi odpowiednie zarządzanie całym procesem ze strony kontrolowanej lub sprawdzanej firmy.

Ponadto, poprawność sporządzanej dokumentacji, odpowiednie procedury, a także właściwie prowadzona księgowość i bieżące doradztwo podatkowe pozwolą uniknąć potencjalnych błędów skutkujących postępowaniem administracyjnym, podatkowym, karnym lub karnym skarbowym przeciwko podatnikowi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *